KULUHUN , 14 ABRIL 2026 – Kuaje uma kain limanulo resin iha Aldeia Sorumutu ba Dame, Suku Kuluhun, to’o oras ne’e, seidauk asesu Be’e mo’os.
Maria A. C. Freitas nudar komunidade ida iha Aldeia Sorumutu ba Dame, Suku Kuluhun hateten durante tinan barak ona, sira la asesu ba Be’e Mo’os ho permanente.
“Ami durante tinan barak ona hasoru defikuldade bo’ot atu hetan Be’e mo’os hodi uja iha moris lor-loron nian, hanesan ba hemu, tein, fase ropa no necesidade domestitica sira seluk, ida ne’e halo ami moris defisil tebes, liu-liu ba labarik no ferik – katuas sira” Tenik Maria
Nia haktuir problema Be’e Mo’os ne’ebe komunidade husi Aldeia Sorumutu ba Dame hasoru dadaun laos foin maka akontese maibe deste tempu Indonezia nian to’o ohin loron.
“Problema la asesu ba be’e mo’os desde tempu Indonezia to’o agora, ami seidauk iha sistema Be’e Mo’os ne’ebe permanente iha ami nia Aldeia, tanba ne’e ami tenke ba kuru Be’e ho distansia ne’ebe do’ok. Ho situasaun ida ne’e halo ami persisa tempu barak no forsa atu bele hetan be’e mo’os”, Dehan komunidade ne’e.
Tuir Maria katak problema Be’e Mo’os hato’o ona ba Autoridade Local sira no hato’o mos ba parte Be’e Timor-Leste (BTL) atu nune’ebe bele tau atensaun no hadia kanalizasaun Be’e nian iha Aldeia Sorumutu ba Dame.
Nune’e mos Rejina Correia, komunidade ida husi Aldeia Lao Rai, Suku Kuluhun husu ba Kompania no Be’e Timor-Leste Ep atu halo kordenasaun ba malun hodi kanaliza Be’e atu labele fo’o impaktu ba komunidade sira iha Aldeia lao Rai.
“Kompania mai servisu ne’e ho BTL-Ep tenke mai hare’e didiak kanu Be’e nian, atu nune’e Be’e lao nafatin no komunidade sira bele uja, labele halo hodi fo;o fali impaktu ba komunidade”. Katak Rejina.
Hatan ba preokupasaun hirak ne’e, Reprezentante Sefi Suku Kuluhun, Francisco Martins Melo Ribeiro nudar Lia Nain rekonhese katak kuaje iha uma kain limanulo resin maka la asesu ba Be’e mo’os.
“Tuir dadus ne’ebe hau simu husi Sefi Aldeia katak iha uma kain limanulo resin maka to’o oras ne’e dadaun la asesu be’e mo’os maibe ba futuru ami nudar autoridade sei foti medidas hodi kordena ho ministeriu relevante sira atu hare’e situasaun komunidade nian hodi asesu be’e mo’os”, katak Francisco
Maibe tuir Reprezentante Suku ne’e katak iha planu husi Autoridade suku sei halo kordenasaun ho parte ministeriu relevante liu-liu parte Aguia e Saneamentu bele fornese be’e mo’os ba komunidade sira ne’ebe la asesu ba be’e mo’os.
Hakerek : Equipa Sentru Informasaun Suku Dijital Kuluhun
Editor : Formador JPD DNDM SEKOMS
